Çarşamba , Nisan 8 2020
Ana Sayfa / Anayasa Özet Ders Notu

Anayasa Özet Ders Notu

• Cumhurbaşkanı kanunun kendisine gelişinden itibaren 15 gün içinde Yayıma karar verir. Bu durumda; Kanunların yürürlüğü için bir tarih belirlenmişse o tarihte belirlenmemişse resmi gazetede yayımlandığı gün yürürlüğe girer.

• Reddedilen teklif tasarılar 1 tam yıl geçmedikçe ve yasama döneminin sonuna kadar tekrar verilemez

• Bir yasama döneminde sonuçlandırılamayan kanun kadük olur.

• Bütçe kanunu iade edilemez. Bütçe komisyonu 30 kişiden oluşur.

• Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir.

• Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır (2004 değişikliği) .

• Bir milletlerarası antlaşmanın anayasaya aykırılığı iddiasıyla iptal davası açılamaz.

• Anayasanın değiştirilmesi Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının en az üçte biri tarafından yazıyla teklif edilebilir. (200 mv)

• Meclisin çalışma, toplanma oylama usulleri, meclis içtüzüğü ile belirlenir.

• Yasama yılı, 1 Ekimde başlayıp 30 Eylülde sona eren süredir. Anayasamızın 93. maddesine göre TBMM, her yıl Ekim ayının ilk günü kendiliğinden toplanır. Meclis, bir yasama yılında en çok ÜÇ AY tatil yapabilir. Meclisin, tatil dışında çalışmalarını ertelemesine ara verme denilir ve ara verme süresi on beş günü geçemez.

• Cumhurbaşkanı süresi altı ayı aşmamak üzere yurdun bir veya birden fazla bölgesinde olağan üstü hal ilân edebilir.

• TBMM denetleme yöntemlerinden gensoru kaldırılmış olup soru önergesi de yazılı soru şeklinde değiştirilmiştir.

• Yüce divana sevk edilen bakan sevk edilmeyle birlikte düşmez

• Anayasa mahkemesinde siyasi parti cezalarına, anayasa değişikliklerine ve üyelikten çekilmeye davet için toplantıya katılanların 2/3 lük çoğunluğu aranır.

• TBMM, Cumhurbaşkanının istemi üzerine Olağanüstü hal süresini her defasında dört ayı uzatabilir veya olağanüstü hali kaldırabilir.

• Olağan Cumhurbaşkanı kararnameleriyle sadece Sosyal ve ekonomik haklar düzenlenebilir.

• Bireysel başvuru süresi iç yargı yollarının tüketilmesinden (kesinleşme v.s) itibaren 30 gündür.

• Yazılı soru önergesi Cumhurbaşkanı yardımcıları ve Bakanlardan istenebilir. Cumhurbaşkanından istenemez.

• Yazılı soru önergesi 15 gün içinde cevaplanır.

• İtiraz yoluyla gelen bir davada ilgili mahkeme anayasa mahkemesinin kararını 5 ay süreyle bekletici sorun yapar.

• İtiraz yoluyla gelen bir davada iptal istemini karara bağlayan mahkeme anayasa mahkemesini işin esasına girip ret kararı verirse aynı normun 10 yıl süreyle anayasaya aykırılığı ileri sürülemez.

• HSK 13 üyeden Anayasa Mahkemesiyse 15 üyeden ve yüksek seçim kurulu ise 7 asil dört yedek üyeden oluşur.

• HSK üyelerinin görev süresi 4 yılken, YSK üyelerinin görev süresi 6 yıldır.

• Bakan hakkında soruşturma önergesi verilmesi için en az 301 MV gerekirken, soruşturma açılmasına en az 360 milletvekili karar verir.

• TBMM de erken seçim kararı, anayasa değişiklikleri, meclis soruşturması açılmasına en az 3/5 lik bir çoğunlukla karar verilir.

• Dokunulmazlığı kalkan milletvekili yada başka bir milletvekili kararın alındığı tarihten itibaren 7 gün içinde anayasa mahkemesine itiraz edebilir.

• KHK ler 1961 anayasasına 71 değişikliğiyle getirilmişken 2017 anayasa değişikliğiyle kaldırılması kabul edilmiş ve 2018 de CB seçimiyle de tamamen kalkmıştır.

• MGK nın gündemini CB olmadığı zaman CB yardımcısı belirler.

• CB yardımcısı hakkında yazılı soru önergesi istenebilir. CB yardımcısı yönetmelik çıkaramaz.

• Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin iptali Anayasa mahkemesinden istenirken CB kararlarının iptali Danıştay’dan istenir.

• Türklerin tek yumuşak anayasası olan 1921 anayasası aynı zamanda “Milli Egemenlik” ilkesine yer veren ilk anayasadır.

• Temel hak ve özgürlükler CB kararnamesiyle sınırlandırılamaz.

• TBMM seçimleri yenilediğinde CB nın ikinci dönemiyse bir defa daha seçile bilir.

• TBMM nin oylama ve çalışma usulleri TBMM içtüzüğüyle düzenlenir.

• Bir yasama döneminde sonuçlandırılamayan kanun kadük olur.

• Başlangıç bölümü anayasaya dahilken kenar madde başlıkları anayasaya dahil değildir.

• CB yönetmelikleri resmi gazetede yayımlanmak zorundadır ve iptalleri her halükarda Danıştay’dan istenir.

• Toprak mülkiyeti , mülkiyet hakkının aksine sosyal haklar bölümünde yer alır.

• Yabancılar kişisel haklar ile sosyal ve ekonomik haklardan yararlanırken, Siyasi haklardan Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma Hakkından faydalanabilir.

• OHAL ilan etme yetkisi Cumhurbaşkanına ait iken uzatma yetkisi TBMM ye aittir.

• OHAL ilanı en fazla 6 ay iken uzatmalar en fazla 4 ay olabilir.

• Bakanın yüce divana gönderilmesiyle birlikte anayasa mahkemesi davayı en geç 3 ay içinde sonuçlandırılır.

• Milletler arası antlaşmaları uygun bulma yetkisi TBMM ye aittir.

• İnkılâp kanunlarının anayasaya aykırılığı iddiasıyla iptal davası açılamaz.

• TBMM bir yasama yılında en fazla 3 ay tatil yapabilir.

• Ara verme, Türkiye Büyük Millet Meclisinin on beş günü geçmemek üzere çalışmalarını ertelemesidir. Türkiye Büyük Millet Meclisinin ara verme kararı alması, Danışma Kurulunun bu konudaki görüşü alındıktan sonra teklifin Genel Kurulca oylanması suretiyle olur.

• Siyasî parti gruplarında, Meclis soruşturması ile ilgili görüşme yapılamaz ve karar alınamaz.

• Komisyon toplantılarına Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar, bakan yardımcıları ve üst kademe kamu yöneticileri de katılabilir.

• Genel Kurula sevk edilen bir komisyon raporu veya herhangi bir metin, aksine karar alınmadıkça dağıtımı tarihinden itibaren kırk sekiz saat geçmeden görüşülemez.

• Teklif sahibi verilen kanun teklifini gündeme alınmadan evvel Genel Kurula bilgi verilmek şartıyla geri alabilir. Bu teklifler gündeme alınmışlarsa geri alınmaları için Genel Kurulun karar vermesi gerekir.

• Yasama dönemi başında, önceki dönemde verilmiş yazılı soru, Meclis araştırması, genel görüşme önergeleri ve Cumhurbaşkanınca bir daha görüşülmek üzere geri gönderilen kanunlar hükümsüz sayılır.

• OHAL Cumhurbaşkanlığı kararnameleri bir ay içinde komisyonlarda görüşülmediği takdirde, Meclis Başkanlığınca doğrudan doğruya Genel Kurul gündemine alınır. Genel Kurul, geriye kalan iki ay içinde bu kararnameler hakkında karar verir. Üç ay içinde görüşülüp karara bağlanamayan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri kendiliğinden yürürlükten kalkar.

• Bir kimse en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir. Ancak Cumhurbaşkanının ikinci döneminde Meclis tarafından seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi hâlinde, Cumhurbaşkanı bir defa daha aday olabilir.

• Cumhurbaşkanı ve Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev sürelerinin dolmasından önceki son Pazar günü oy verme günüdür. Görev süresi, birlikte yapılan bir önceki seçim tarihi esas alınarak belirlenir. Oy verme gününden geriye doğru hesaplanacak altmış günlük sürenin ilk günü seçimin başlangıç tarihidir.

• 1982 Anayasasına göre, İç ve dış güvenlikten ve milli güvenliğin sağlanmasından Cumhurbaşkanı TBMM ye karşı sorumludur.

• Türkiye Büyük Millet Meclisinde en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu ve Cumhurbaşkanı ve en az 120 mv kanunlara karşı esas açısından Anayasa Mahkemesi’nde doğrudan iptal da¬vası açma hakkına sahiptir

• Bir siyasi partinin kapatılması için iptal davası isteminde bulunulmuşsa ve Yargıtay Cumhuriyet başsavcısı istemi reddetmişse bu karar aleyhine 30 gün içinde itiraz edilebilir.

• Bir siyasi partinin temelli kapatılmasına beyan veya faaliyetleriyle sebep olan kurucuları dahil üyeleri, Anayasa Mahkemesinin temelli kapatmaya ilişkin kesin kararının Resmi Gazetede yayımlanmasından başlayarak beş yıl süreyle bir başka partinin kurucusu, üyesi, yöneticisi ve deneticisi olamazlar. Ancak milletvekillik sıfatları sona ermez.

• Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ile meclis içtüzüğüne karşı açılacak davalarda dava açma süresi hem esas hem de şekil açısından 60 gündür.

• Bir ülkenin anayasasını, o anayasada belirlenmiş usullere uyarak değiştiren iktidara Tali Kurucu İktidar denir.

• Bir yasama döneminde sonuçlandırılamayan kanun kadük olur.

• Başlangıç kısmı, Anayasa metnine dâhildir ve Anayasa Mahkemesi tarafından yapılan denetimde dikkate alınır.

• Milli Güvenlik Kurulu iki ayda bir toplanır.

• Savaş ve mücbir sebeplerle Türkiye Büyük Millet Meclisinin toplanamaması hâli hariç olmak üzere; olağanüstü hal sırasında çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri 3 ay içinde Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülür ve karara bağlanır

• Anayasanın 89. maddesine göre TBMM tarafından hazırlanıp, Cumhurbaşkanına sunulan kanunlar 15 gün içinde yayınlanmak veya iade edilmek zorundadır.

• Meclis soruşturması açılması önergesinin verilebilmesi için meclis üye tam sayısının en az salt çoğunluğunun imzası gerekir.

• Bütçe kanununun süresinde yürürlüğe konulamaması halinde, geçici bütçe kanunu çıkarılır. Geçici bütçe kanununun da çıkarılamaması durumunda, yeni bütçe kanunu kabul edilinceye kadar bir önceki yılın bütçesi yeniden değerleme oranına göre artırılarak uygulanır.

• Yasama sorumsuzluğu mutlaktır. Dolayısıyla milletvekilinin kendisi istese bile TBMM ce kaldırılamaz

• TBMM üye tamsayısının en az 1/3 ünün teklifi, üye tamsayısının en az 3/5 nün kabulüyle anayasa değiştirilebilir.

• Anayasa Mahkemesi üyesi görevini sağlık bakımından yerine getiremeyeceğinin kesin olarak anlaşılması halinde üyeliğin düşmesine toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla karar verilirken siyasi partilere ait cezalarda ise en az toplantıya katılanların 2/3 üyle karar verilir.

• Anayasa Mahkemesi, gereken hallerde iptal kararının yürürlük tarihini en fazla 1 yıl süreyle erteleyebilir.

• Anayasa Mahkemesi raportörlerinin 5 yıl bu unvanla çalışmış olmaları halinde, Anayasa Mahkemesine üye olarak seçilmeleri mümkündür.

• Yüce Divan kararlarına karşı yeniden inceleme başvurusu yapılabilir. Süre 15 gündür.

• Anayasa Mahkemesi başkanı 4 yıllık bir süre için seçilir

• Anayasa Mahkemesinin bölümleri başkan vekilinin başkanlığında 4 üyenin katılımı ile toplanır. Genel Kurul ise mahkeme başkanının veya başkanın belirleyeceği başkan vekilinin başkanlığında en az on üye ile toplanır

• Cumhurbaşkanı hakkında, bir suç işlediği iddiasıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tam sayısının onda birinin vereceği önergeyle soruşturma açılması istenebilir. Cumhurbaşkanının yüce divana gönderilmesi için herhangi bir görev suçu işlemesi yeterlidir Cumhurbaşkanının yüce divana gönderilmesi “Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tam sayısının en az üçte ikisinin vereceği kararla” mümkündür

• Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar Meclis soruşturması yöntemiyle yüce divana gönderildiklerinde Yüce Divan yargılaması en geç 3 aylık süre içinde tamamlanır

• Dava dilekçesinin Genel Sekreterlikçe, Yazı İşleri Müdürlüğüne havale edildiği tarihte iptal davası açılmış sayılır

• Siyasi Partilerin hazineden yardım alabilmesi için genel seçimlerdeki geçerli oyların en az %3 ünü geçmesi gerekir

• CB yönetmelikleri resmi gazetede yayımlanmak zorundadır.

• Bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri, teşkilat yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarının kurulması Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir.

• CB’ nından yazılı soru önergesi istenemez