İfade alınırken Türkçe’de En Çok Yapılan Hatalar, Yazım Kuralları ve Türkçenin Doğru Kullanımı

Bu husus Kolluk Kuvvetleri personeli için çok önemlidir, kolluk personelinin işlerinin çoğu yazışmalardır. Tutanak tutar. İfade alır, üst yazı yazar. Kolluk için önemli olan bu hususta kısa özel bilgiler verelim. Yazılı metinlerde yapılan hatalar ve bu hatalarla ilgili bazı öneriler aşağıdaki şekilde özetlenebilir:

  • Yazılarda noktalama işaretleri bazen hiç kullanılmamakta bazen de yerinde kullanılmamaktadır. İfadelerin doğru anlaşılması için bu kurallara özenle uyulmalıdır. 
  • Bir bilgisayar programı kullanılarak yazılan yazılarda ise boşluk bırakma/bırakmama konusuna dikkat edilmelidir.  Örneğin,
    • Noktalama işaretlerinden (örneğin noktadan ve virgülden) önce boşluk bırakılmamalıdır. 
    • Noktalama işaretlerinden (örneğin noktadan ve virgülden) sonra boşluk bırakılmalıdır.  Boşluk bırakılması unutulduğunda noktanın öncesinde ve sonrasındaki sözcükler tek bir sözcük olarak algılanmaktadır.  Bu da yazıların hem ekranda hem de kağıt üzerindeki düzenlemesini olumsuz etkilemektedir. 
    • Parantezler açılırken parantez öncesinde boşluk bırakılmalı, açılan parantezle metin arasında boşluk olmamalıdır.  Parantezler kapatılırken parantez öncesinde boşluk olmamalı, sonrasında ise olmalıdır. 
  • Diğer bir hata türü yazım yanlışlarıyla ilgilidir. Sözcükler Türk Dil Kurumu’nun belirlediği kurallar göz önünde bulundurularak yazılmalıdır.  Öte yandan bazı kuralların zaman zaman değiştiriliyor olması kafa karışıklıklarına yol açabilmektedir. Ancak yine de yanlış kullanımları mümkün olduğunca düzeltmek mesajı ileten kişiye artı puan kazandırır.
  • Yaygın olarak yapılan bir başka hata da sözcüklerin yanlış kullanımlarıdır. Örneğin “neden olmak”, “yol açmak” ve “sağlamak” gibi sözcüklerin anlamları birbirinden farklıyken aynı anlamda kullanılabilmektedir. Bu durum da ifadenin bozulmasına yol açmakta ve bazen de mesajın anlamını değiştirebilmektedir.
  • Ayrıca bazı sözcüklerin Türkçe karşılıkları varken (genelde) farkında olunmadan yabancı karşılıkları kullanılmaktadır.  Bu tür durumlar mesajı yazan kişiyle ilgili yanlış bir izlenim bırakabilmektedir.

1) Yazının estetiği ya da biçemi gerektirse dahi, metnin herhangi bir yerinde yanyana bir adetten fazla boşluk bırakılamaz. Estetik ya da biçem için başka çözümlere (sekmeler, tablolar vs) başvurmak zorunludur.

2) Yazının estetiği ya da biçemi gerektirse dahi, paragraf başlangıcında boşluk bırakılamaz. Estetik ya da biçem için başka çözümlere (sekmeler, tablolar vs) başvurmak zorunludur.

3) ‘Nokta’, ‘virgül’, ‘noktalıvirgül’, ‘ikinoktaüstüste’, ‘ünlem’, ‘soruişareti’, ‘ikinokta’, ‘üçnokta’ vb noktalama işaretlerinden hemen sonra bir adet boşluk bırakılır. (Ayrıca, bkz. kural 4.) Çok istisnai (olağanüstü) durumlar haricinde, ‘nokta’, ‘virgül’, ‘noktalıvirgül’, ‘ikinoktaüstüste’, ‘ünlem’, ‘soruişareti’, ‘ikinokta’, ‘üçnokta’ vb arka-arkaya kullanılmaz. Sayıların binlik hanelerini ayırmak, ya da ondalık kısımların göstermek amacıyla nokta ya da virgül kullanıldığı hallerde boşluk bırakılmaz. (Örnek: ‘123,456.78’) Aynı şekilde, vakit bilgisi yazarken, saat ve dakika arasında ‘ikinoktaüstüste’ kullanıldığında da bu kurala uyulmaz. (Örnek: ’12:35′)

4) Paragrafın sonundaki noktalama işaretinden sonra boşluk bırakılmaz. Bu, yukarıdaki 3 nolu kuralda, ve aşağıdaki diğer kurallarda, bir istisna anlamına gelir.

5) ‘Açparantez’den önce, ‘kapaparantez’den sonra bir adet boşluk bırakılır. (Ayrıca, bkz. kural 4.) Köşeli ve kıvrık parantezler de bu kurala uyarlar.

6) Cümledeki her ‘açparantez’e karşılık bir adet (ve sadece bir adet) ‘kapaparantez’ mevcut olmak zorundadır. Yani, açılan her parantez muhakkak kapatılmak zorundadır. Ayrıca, her ‘açparantez’ (ancak ve sadece) kendi cinsinden bir ‘kapaparantez’ ile kapatılabilir –yani, mesela, bir köşeli ‘açparantez’ bir kıvrık ‘kapaparantez’ ile kapatılamaz.

7) ‘Açparantez’den sonra, ‘kapaparantez’den önce bosluk bırakılmaz. (Bkz. kural 13.)

8) ‘Tek-tire’den önce veya sonra boşluk bırakılmaz –çünkü, bu işaret sadece kelimeyi ayırmak için kullanılır.

9) ‘Çift-tire’ ise parantezler gibi kullanılır, fakat kapatmak zorunlu değildir. (Ayrıca, bkz. kural 4.)

10) Tırnak işaretleri de parantezlerde olduğu şekilde kullanılır. ‘Tek-tırnak’ bir kavramı, ‘çift-tırnak’ ise bir konuşmayı temsil etmek için kullanılır. Konuşmayı, ya da kavramı temsil etmek için parantezler kullanılmaz –parantezler sadece açıklayıcı ek bilgi amacıyla kullanılır.

11) Parantezler hariç, aritmetik sembollerden veya işlemcilerden önce ve sonra birer boşluk bırakılır.

(Ayrıca, bkz. kural 4.) Bu bir genel kuraldır, daha özelde ise, aritmetiğin kendi yazım kurallarına uyulur. Yani, ilgili sembolün ne olduğu önemlidir. Örnek vermek gerekirse, ‘+/-‘ yazmak sözkonusu olduğunda bunu ‘+ / -‘ yazmayız. Aralarda boşluk bırakılmaz. 12) Polarite belirteçlerinden (‘+1’, ‘-5’ gibi) once boşluk bırakılır; sonra bırakılmaz.

12) ‘Sırıtkan’ (‘smiley’) kullanıldığı hallerde, ilgili ‘sırıtkan’ sembolünden hem önce hem de sonra boşluk bırakılır. (Ayrıca, bkz. kural 4.) ‘Sırıtkan’, parantez içinde ve en sondaysa, ‘kapaparantez’den önce bir boşluk bırakılır. Bu da, yukarıdaki 7 nolu parantez kuralında bir istisna anlamına gelir. 🙂

13) Parantezler içine yazılan cümle, eğer yine parantez içinde sonlanmışsa, sonunda nokta vb uygun noktalama işaretleri kullanılır.

Yazım yanlışları ile ilgili kısa noktalar

1 Sayıların yazımı: Sayılar daima ayrı yazılır;ancak çek ve senetlerde sahtekarlığın önlenmesi amacıyla bitişik yazılır.*Yaş otuz beş yolun yarısı eder.*Bu yıl dershanemize tam bin beş yüz altmış kişi kayıt yaptırdı.

2 Kısaltmaların Yazımı: Birkaç kelimeden oluşan kurum ve kuruluş adlarının kısaltmaları yapılırken araya nokta konmaz.

*TBMM *PTT *THY *TEK *KKTC *MTA *DSİ

Cümle içerisine kısaltmalara bir ek getirileceği zaman kısaltmanın son harfinin okunuşu esas alınır.

*Kardeşim THY’da çalışıyor. (yanlış)

*Kardeşim THY’de çalışıyor. (doğru)

*Aç bakalım TV’da ne var? (yanlış)

*Aç bakalım TV’de ne var? (doğru)

Tek bir sözcüğün kısaltması yapılıyorsa kısaltmanın sonuna nokta konur:

*Dr. *Prof. * c. * s. * bk.

3 Gün ve Ay Adlarının Yazımı:Cümle içinde geçen gün ve ay isimleri küçük harfle başlar;ancak gün ve ay isimleri bir tarihe bağlanmışsa yani yanında bir rakam varsa büyük harfle başlatılır.

*Okullar haziranda kapanıyor. (doğru)

*Okullar 14 Haziran’da kapanıyor. (doğru)

*Ben 21 Mart 1978 Salı günü doğmuşum. (doğru)

*Sınav 16 haziran’da yapılacak (yanlış)

*Sınav 16 Haziran’da yapılacak. (doğru)

4 Yön İsimlerinin Yazımı: Yer-yön bildiren (doğu ,batı,güney,kuzey,orta…) sözcükler, tek başına ya da özel isimden sonra kullanıldıklarında küçük harfle,özel isimden önce kullanıldıklarında büyük harfle başlar:

*Siz Kuzey Amerika’yı gördünüz mü?

*Siz Amerika’nın kuzeyini gördünüz mü?

*Bu insanlar buraya Güney Asya’dan gelmişler.

*Bu insanlar buraya Asya’nın güneyinden gelmişler.*Sizin daha da batıya gitmeniz gerekiyor.

NOT:Yer-yön bildiren kelimeler eğer bir insan topluluğunun yerini tutuyorsa büyük harfle başlatılmalıdır.

*Bu konuda Batı bizi anlamıyor.*Dün Doğu bu haberle çalkalandı.

5 .Coğrafi Terimlerin Yazımı:“Ay,Güneş,Dünya,Mars…” gibi kelimeler eğer coğrafi bir terim olarak gök cisimlerini anlatmak için kullanılırsa büyük harfle, bunun dışında kullanılırsa küçük harfle başlar:

*Ay,Dünya’nın uydusudur.

*Siz, Dünya’nın Ay’a ve Güneş’e olan uzaklığını biliyor musunuz?*Daha dünyalar kadar işim var.(terimlikten çıkmış)*Pencereden içeriye güneş giriyordu.(terimlikten çıkmış ,güneş ışığı anlamında)

6 Tarihlerin Yazılışı:Gün ve yıl sayıları rakamla ;ay, hem rakamla hem de yazıyla gösterilebilir:

*21 Mart 1978 *25.11.1930 *11.X.2000 *18/01/1919Not:Tarih bildiren sayılardan sonra gelen ekler,kesme işaretiyle ayrılır.*19 Mayıs 1919’da *18.12.1933’te

7 Birleşik Sözcüklerin Yazımı:İki ya da daha çok sözcüğün yeni bir kavramı karşılamak üzere birleşip kalıplaşmasıyla oluşan sözcüklere birleşik sözcük denir.Birleşik sözcüklerden bazıları bitişik yazılırken bazıları da ayrı yazılır.

Bir birleşik sözcüğün bitişik yazılması için şu özellikleri taşıması gerekir:

a)Anlam Kaymasıyla Oluşmuş Birleşik Sözcükler Bitişik Yazılır:Hanımeli, Kabakulak,Suçiçeği,Kuşpalazı,

b)Ses Değişikliği Yoluyla Oluşmuş Birleşik Sözcükler Bitişik Yazılır: Sütlaç, Kaynana, Cumartesi, Nasıl, Niçin, Zannetmek, Hissetmek, Emretmek, Sabretmek, Kaybolmak,Kahrolmak,reddetmek

c) Tür Değişmesi Yoluyla Oluşmuş Birleşik Sözcükler Bitişik Yazılır:Gecekondu,Biçerdöver,Bilirkişi,Dedikodu,Ateşkes

d)Kurallı Birleşik Fiiller Bitişik Yazılır:*Yapıverdi,Alıverdi,Öpüver,Koşuver (Tezlik birleşik fiili)*Yapabildi,Yürüyebiliyor,Çalışabilmiş (Yeterlilik birleşik fiili)*Bakakaldı,Süregelmiştir,Koşadursun (Süreklilik birleşik fiili)*Düşeyazdı,Öleyazdı (Yaklaşma birleşik fiili)

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın