Hasan el-Bennâ (5)

13.10.2020
Hasan el-Bennâ (5)

Temel Görüşleri ve Eleştiriler

Bennâ’ya göre, İslam’ın “temel” kaynakları “Kur’an ve Sünnet”tir; yâni, herhangi bir meselede bu ikisi ile çelişen bir görüş kabul edil(e)mez. Fakat ona göre, Sahabeler’in ve onlardan sonraki neslin görüşleri de önemlidir. Bennâ, kimi zaman bu sınırı daha da genişletmekte ve Müslüman Kardeşler’i, “selefin (öncekilerin/ş) yolunu izleyen” ya da “Ehl-i Sünnet” yolunda yürüyen bir hareket olarak tanımlamaktadır.

Bu durum, Bennâ’nın gelenek eleştirisi marjının, kendisinden sonraki eleştirel yaklaşım sahiplerininkinden (mesela Seyyid Kutub’unkinden) daha dar olduğunu göstermektedir. (Sonraki birçok “radikal” grup, genellikle “sadece Kur’an ve Sünnet” kriterini kabul etmiş, “mealciler” olarak bilinen grup ise “sadece Kur’an”ı ölçü almıştır.)

Bennâ’nın temel kaynaklara ilişkin bu yaklaşımı da, yine onun öncelikleri ile açıklanabilir. Ona göre (de) gelenek eleştirisi “gereklidir”, ama “acil bir ihtiyaç” değildir; en önemli mesele, müslümanların zilletten kurtulup yeniden kuvvet kazanmalarıdır.
Bennâ, İslam’ın “evrensel bir dava” olduğuna inanmakta ve bundan dolayı, “milliyetçilik” fikrine karşı mesafeli durmaktadır. Ona göre, bütün müslümanlar kardeştir ve “Müslümanların Birliği”nin sağlanması gerekir. Ama o, bu son evreye ulaşıncaya kadar “adım adım” ilerlemek gerektiğini düşünmektedir. Önce ülke halkının müslümanlaştırılması; bunun ardından, tüm Müslüman Dünyası’nda ve nihayet bütün yeryüzünde İslam’ın hâkim kılınması gerekir.

Bennâ’nın milliyetçilik-karşıtı ifadesinin, Seyyid Kutub’da görüldüğü gibi “saf” olmadığı da bir gerçektir. O, bu konuda döneminin tipik “savunmacı” üslubuyla konuşmakta ve “olumlu milliyetçilik, olumsuz milliyetçilik” ayrımı yapmaktadır. (Benzer bir yaklaşım, aynı dönemlerde Said-i Nursi tarafından da savunulmuştur.)
Bennâ, benzer bir yaklaşımı “vatancılık” kavramı konusunda da sergilemekte ve Mısır’ı yabancı işgalinden kurtarmak ve ona bağımsızlık kazandırmak isteyen çabalara olumlu bakmaktadır. Bu yaklaşım tarzı, Bennâ’nın, dönemin siyasî gelişmelerini iyi değerlendiremediğini göstermektedir. Çünkü o böyle yaparak, İngiliz işgaline karşı mücadele eden “ulusalcı” akıma dolaylı olarak destek vermiş olmaktadır. Dönemin “ulusalcı” kadrolarının, yönetimi ele geçirmelerinde bu dolaylı desteğin payı olduğunda kuşku yoktur.
(Sembol Şahsiyetler, Kürşad Atalar, Pınar Yayınları, İstanbul, 2014)

Yazan ve nakleden: Şeref Aziz TAHA

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

You cannot copy content of this page