Kutadgu Bilig nedir ne demek?

Kutadgu Bilig, mesnevî nazım biçimiyle kaleme alınmış 6645 beyitlik bir siyasetnamedir. Siyasetname olmasının yanında çeşitli görüş ve düşünceler içeren beyitlerin nasihatname tarzında kaleme alındığı da görülmektedir. Nasihatname tarzında bir siyasetname olan Kutadgu Bilig’de esas temel “ideal insan”dır. Yusuf Has Hacib, kendi devrindeki ideal bir insanda bulunması gereken vasıflar üzerinde durmaktadır.

Bu insan bütün kötü vasıflardan arınmış ve iyi huylarla bezenmiş bir insandır. Allah’a sıkı sıkıya bağlı, takva sahibi bir mümindir. Zamanının bütün ilim ve hünerlerini öğrenmiş bir âlim ve hâkimdir. Bütün alfabeleri ve dilleri bildiği gibi şiir, belagat, hesap, hendese, tıp, heyet gibi hünerlere sahiptir. Adaletten ve doğruluktan şaşmaz; ağır başlı ve alçak gönüllüdür. Hırsızlık yapmaz, yalan söylemez, içki içmez, dedikodu etmez. Son derece cömert ve iyilikseverdir.

Etrafındaki insanlara merhametli ve insaflı davranır. Âdet ve geleneklere, görgü kurallarına uygun hareket eder. Yusuf Has Hacib, bu ideal insan tipini mücerret olarak ortaya koymaz; onu cemiyet içine yerleştirerek fertlerin diğer fertlerle ve devletle olan münasebetlerini inceler.

Kutadgu Bilig, Türklerin Karahanlı, İlighanlı ya da Hakani denilen devleti zamanında, 1068-1069 yılında, Balasagunlu Yusuf’un yazdığı önemli bir yapıttır. Mesnevi şeklinde, devrinin en gelişmiş dili olan Doğu (Hakaniye) Türkçesi ve o devirde Karahanlılar Ülkesinde resmi ve halk yazışma dillerinde hâkim olan Uygur alfabesiyle yazılmış, manzum bir eser olup, Karahanlı Türk İslam Medeniyetinin en önemli eseridir. Reşid Rahmeti Arat tarafından Türkçe ’ye tercüme edilmiştir.  

Yusuf Has Hacib’in yaşadığı çağın felsefi ve toplumsal fikirlerini yansıttığı Kutadgu Bilig’de Türk ve İslam kültürü kaynaşmıştır. Kutadgu Bilig, İslami Türk edebiyatının hâlâ yazılı ilk eserlerinin en önemlilerinden biri sayılır. Yusuf Has Hacib, eserini yazmaya Balasagun’da başlamış sonrasında Kaşgar’a giderek orada tamamlamıştır.

Eser 1069 yılında tamamlanarak, 1070 yılında Hükümdar Tavgaç Uluğ Buğra Kara Han’a sunulmuş ve onun huzurunda okunmuştur. Hükümdar Yusuf’u yanına alarak iltifatlarda bulunmuş ve ona Has Hacib veya Uluğ Has Hacib unvanını vermiştir.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın