Muhammed Abduh: Selefî Bir “Islahatçı” (1849-1905) (2)

04.09.2020
Muhammed Abduh: Selefî Bir “Islahatçı” (1849-1905) (2)

Muhammed Abduh: Selefî Bir “Islahatçı” (1849-1905) (2)




Abduh, klasik İslamî eğitim almış bir “âlim”dir; ama Müslüman Dünyası’nın sorunlarına da duyarlıdır. Ona göre Müslümanların gerilemesinin asıl sorumlusu sömürgeciler değil, Müslümanların kendileridir. Burada da baş aktörler, “âlimler”dir. Müslüman Dünyası’nda ilim gerilediği için toplum zayıflamış, sonunda da çöküntüye uğramıştır. Çözüm için aynı yerden başlamak ve “bilinçlenmek” gerekir.




Bunu yapacak olanlar da “âlimler”dir. Bunun için geniş çaplı bir ıslah hamlesi yapılmalı ve bu hamlenin merkezinde “eğitim” olmalıdır. Aklın “doğru işletilmesi”, toplumun ıslahı için son derece önemlidir.
Vahyin mahiyeti, mucizelerin yorumu ve aklın işlevi gibi konularda savunduğu bazı görüşlerin “sınırları zorlayacak’ boyutlarda olduğu söylenebilirse de, Abduh, tipik anlamda bir “Müslüman Modernist” değildir. Çünkü onun, modernitenin kavramlarını “meşrulaştırmak” için özel bir gayreti yoktur. Bundan dolayı, Afganî ile birlikte çıkardıkları Urvetu’l-Vuskâ’da, modernist görüşlerini reddettiği Sir Ahmed Han’ı, İngiliz uşağı olarak niteleyebilmektedir.




Onun sorunu, moderniteyi ve onun kavramlarını “yetkinlik”le eleştirmeyi başaramamış olmasıdır. O, bunun için gayret göstermekte; fakat bunu yaparken modernitenin etkisi altında kalmaktadır. Kaldı ki, İslamcıların modernite konusundaki görece zayıflığı, bugün bile devam eden “yetkinlik” sorunuyla ilgilidir.
Müslümanlar, Abduh’un yaşadığı dönemde, (savaş meydanlarındaki tecrübelerinden dolayı) sömürgecileri iyi tanımakta; ama onların ideolojisi olan moderniteyi yeterince tanımamaktadırlar. İslamî Uyanış’ın ilk evresi olarak nitelenebilecek olan bu dönemde, Müslüman âlim ve düşünürlerin modernite karşısında genel olarak “savunmacı” bir tavır takınmış olmalarını bu şekilde açıklamak mümkündür.




YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

You cannot copy content of this page