Yüzleştirme nedir?

Teşhise ilişkin hükümler, PVSK Ek m.6/9 vd. fıkralarında düzenlenmiştir. Buna karşın yüzleştirme ise, CMK m. 52/2 “Tanıklar, kovuşturma evresine kadar ancak gecikmesinde sakınca bulunan veya kimliğin belirlenmesine ilişkin hallerde birbirleri ile ve şüpheli ile yüzleştirilebilir.

Yüzleştirme bir delil elde etme aracıdır. Genel olarak kovuşturma aşamasında yapılan ancak gecikmesinde soruşturma aşamasında da yapılabilen beyanlar arasında çelişkinin giderilmeye çalışılması ile kimlik ve fizik tespit için uygulanan bir yöntemdir. İfadeleri birbirini tutmayan kişiler bir araya getirilerek onların ifadelerinden delil elde etmeye çalışılır. Şikayetçi , tanıklar ve sanığın ifadeleri birbirini tutmadığı durumunda hepsi bir araya getirilerek hangisinin ifadesinin doğru olduğu anlaşılmaya çalışılır. Yüzleştirme genel olarak kovuşturma aşamasında yapıldığı için müdafiinin yüzleştirme esnasında hazır bulunmasında bir engel yoktur.

Teşhis, bir olay meydana geldiğinde genellikle Cumhuriyet savcısının talimatı ile kolluk tarafından, gerçekleştirilir.

Doktrinde teşhis belirli ayrımlara tabii tutulmuştur. Buna göre teşhis; seçimlik ve tekil teşhis, gizli ve açık teşhis veya fotoğraf teşhisi olarak sınıflandırılmıştır.

Seçimlik teşhis : Bu teşhiste aralarında şüphelinin de gözaltına alındığı bir çok kişi yan yana dizilir tanıktan bu kişiler arasında failin kim olduğunu seçmesi istenir.

Tekil teşhis : Bu teşhiste tanığa sadece şüpheli gösterilir ve onun olmadığı sorulur.

Açık teşhis : Bu teşhiste, teşhise tabi tutulanlar ve teşhisi yapacak tanık veya mağdurlar birbirlerini görürler ve açık bir şekilde teşhis yapılır.

Gizli teşhis : Bu teşhis ise, teşhis edilecek kişiler ile teşhisi yapacak kişiler arasında bir araç ile teşhis yapılır ve teşhis edilen kişi ya kendisinin o an teşhise tabi tutulduğunu bilmez ya da biliyorsa da kendisini kimin teşhis edeceğini bilmez.

Fotoğraf teşhisi : Bu teşhiste teşhis edilecek kişi hazır değildir , teşhis edilecek kişinin fotoğrafları teşhisi yapacak kişiye gösterilerek teşhis işlemi gerçekleştirilir.

Öğretide teşhis sınıflandırılmış olsa da Türk hukuk sisteminde teşhis gerçekleşirken sadece şüpheli gösterilmez, aynı zamanda şüpheliye alternatif olarak benzer bir kaç kişi daha teşhise tabi tutulur ve teşhisi yapacak kişiden bu kişiler arasından teşhis yapması istenir ve teşhis edilen ile teşhisi yapacak kişilerin birbirlerini görmemeleri gerekmektedir. Aynı zamanda şüpheli teşhis gerçekleşirken kendisinin teşhis olduğunu bilmektedir. Bu bağlamda Türk hukuk sisteminde seçimlik teşhis, örtülü teşhis ve fotoğraftan teşhis uygulamasal anlamda tercih edilen şekildir.

Teşhis, bir olay vuku bulduğunda şüpheli kaçmışsa kimlik tespiti için eğer şüpheli gözaltına alındıysa da failin gerçekten kendisinin olup olmadığını anlama açısından çok önemli bir delil elde etme aracıdır. Görgü tanığının şüpheliyi doğru bir şekilde tespit etmesi ve bunun hukuka uygun bir şekilde yapılması şüpheli açısından çok önemlidir. Çünkü tanığın şüpheliyi fail olarak tespit etmesi şüpheli aleyhine büyük ciddi ve önemli bir delil olmasının yanı sıra yargılamanın adil yapılabilmesi içinde büyük önem arz etmektedir.

Teşhis işleminin gerçekleşebilmesi için şüpheli sıfatındaki kişinin gözaltına alınması gerekmektedir. Sadece ifade vermeye gelen bir kişinin teşhis ettirilmeye çalışılması hukuka aykırı olabilir.

Soruşturma aşamasında teşhis hem şüpheli açısından hem de mağdur açısından büyük önem taşımaktadır. Hem suç işleyen kişilerin cezasını alması ve adil yargılanmanın gerçekleşebilmesi için hemde suçsuz kişinin yanlış teşhisle hürriyet hakkının kısıtlanması açısından çok önemli bir işlemdir. Teşhis o an için görgü tanığının bilincine ve bilgisine bırakılan bir işlem olmasına rağmen yargılama açısından diğer deliller ile birlikte desteklendiğinde büyük önem arz etmektedir. Böylesine önemli bir konu olduğu için teşhis işleminin yargılama işlemine katkı sağlaması için usule uygun olarak yapılması zorunludur. Zira usule uygun olarak yapılmayan teşhisler geçerli kılınmayacaktır ve elde edilen delilin sakatlanmasına yol açacaktır.

Teşhis işlemi gerçekleşirken çevre şartlarının etkisi o an ki fiziksel değişikler, görgü tanığının olayı ne kadar kavrayabildiği ya da ne kadar heyecanlı olup olmadığı, yine aynı şekilde görgü tanığının şüpheliyi ne açıdan gördüğü, ne kadar görebildiği, aradan ne kadar zaman geçtiği teşhisin doğru yapılması açısından dikkat edilmesi gereken hususlardır.

Kanunda teşhise ancak zorunlu olması halinde başvurulması düzenlenmiştir. Sadece suçtan zarar gören veya etkilenen kişilerin görgü ifadelerine göre yargılama yapılması nesnel olmadığı için öncelikle varsa bilimsel somut deliller tercih edilir. Görgü tanığının suçtan zarar gördüğü an yaşadığı öfke, acı vs duygularla yalan söylemesi veya hiç alakası olmayan bir kişiye husumet nedeniyle iftira atması gibi olası bir durum olduğu için ve ceza muhakemesinde görgü tanıklarının ifadesi önemli olduğu için mümkün oldukça diğer delillerle desteklenmelidir. Ancak yine de somut bir olay karşısında mümkün ise teşhis yapılması gerekmektedir.

Teşhis işlemi, Cumhuriyet savcısının talimatı ile kolluk tarafından yerine getirilir. Kolluk Cumhuriyet savcısının izni ya da talimatı olmadan kesinlikle teşhis yapamaz. İstisna olarak çocuk şüpheliler bizzat Cumhuriyet savcısı huzurunda teşhiş edilirler.

Teşhis işlemi gerçekleşmeden önce teşhisi gerçekleştirecek kişiden fail hakkında bilgiler ve faili tarif etmesi istenir. Teşhiste yapacak kişi failin boyu, kilosu , fiziksel özellikleri , saç rengi, varsa belirgin izleri hakkında gördüğü kadar bilgi verir ve bu bilgiler kolluk görevlileri tarafından tutanağa yazılır ve teşhisi yapacak kişiye imzalattırılır. Bu süreçte eğer olayın yaşandığı an ile teşhis arasında zaman farkı varsa şüphelinin kendini değiştirebileceği dikkate alınarak ona göre önlemler alınır. Ayrıca kolluk görevlileri teşhisi yapacak kişiden şüphelinin eşkali hakkında beyan alırken kesinlikle karışmamaları ve algıda karışıklık yaratmamaları gerekmektedir.

Teşhisi yapacak kişinin teşhis öncesi fail hakkında verdiği beyanlar üzerine benzer tipte kişiler seçilir bu kişiler arasından teşhis yapılması istenir veya tanık failin kıyafetlerini net hatırlıyorsa benzer kıyafetler seçilerek şüphelilere denetletilebilir.

Teşhis, teşhise tabi tutulan şüphelilerin yan yana dizilmesiyle gerçekleşir. Yapılan bu teşhis işleminin mutlaka kayda alınması gerekir. Kayda alma, yazılı ve görsel olmak üzere iki çeşittir. Yazılı kayda almada yapılan teşhis işlemi tutanağa yazılır. Görsel teşhis de ise teşhise tabi tutulan kişilerin fotoğrafları ve videoları kayda alınarak yazılı tutanaklarla birlikte mutlaka soruşturma dosyasına konur.

PVSK Ek m. 6/10 uyarınca, “Tanıklıktan çekinebilecek olanlar, teşhiste bulunmaya zorlanamaz.” hükmü getirilmiştir. O halde, CMK m.45/1 uyarınca tanıklıktan çekinme hakkı olan kişilerden zorla teşhis yapmaları istenemez. Buna göre, şüphelinin nişanlısı, evlilik bağı kalmasa bile eşi, kan hısımlığından veya kayın hısımlığından üstsoy ve altsoyu, üçüncü derece dâhil kan veya ikinci derece dahil kayın hısımları ile arasında evlatlık bağı bulunan kişiler teşhiste bulunmaya zorlanamazlar. Bu kişilere teşhis yapması zorlanamaz ancak yapmak isterlerse bu durum herhangi bir engel teşkil etmez.

Fotoğraf teşhisinde şüphelinin kendisinin yerine fotoğrafları gösterilerek teşhis yapılması istenir. Ancak yine seçimlik teşhisteki gibi birçok şüphelinin farklı farklı fotoğraflarıyla teşhis işlemi gerçekleştirilir.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın